Là nhân chứng của cuộc chiến tranh Việt Nam, nơi ông có hơn 10 năm gắn bó (1962-1975), Peter Arnett đã tận mắt chứng kiến những sự kiện lớn trong cuộc chiến tranh Việt Nam từ khi Mỹ tăng cường, đẩy mạnh cuộc chiến tranh cho tới khi những nhân viên Mỹ cuối cùng lên máy bay rút khỏi Sài Gòn. Từ đó, ông đã có những bài viết, phóng sự nóng hổi gây chấn động dư luận Mỹ và thế giới về những diễn biến cuộc chiến ở Việt Nam. Ông bộc bạch rằng: "Công việc làm tin chiến trường về Chiến tranh Việt Nam đã ảnh hưởng lớn tới 35 năm trong nghề phóng viên quốc tế sau này của tôi. Khi đến với Việt Nam như một chàng trai trẻ đầy lý tưởng tôi nhận thấy không sự thỏa mãn cá nhân nào quá lớn cho một phóng viên chiến trường bằng việc nói ra sự thật về lòng dũng cảm và những bi thương đồng hành cùng người lính. Tôi đã viết về chiến tranh ở Việt Nam từ năm 1962 đến 1975, và tôi đã học được rằng trong chiến tranh hiện đại người dân thường thiệt thòi nhiều hơn những người tham chiến và vai trò của phóng viên chiến trường là phải nói lên câu chuyện của họ".

Từ chiến trường khốc liệt lột tả những mạo hiểm, nguy hiểm và những vinh quang đánh dấu cuộc đời của nhà báo gạo cội này. Nhưng nhiều hơn thế, Arnett còn đưa đến quan điểm của người bên trong chứng kiến những sự kiện lớn nhất và thảm họa nhất trong thế kỷ XX. Ông luôn coi mình là một nhà báo có phong cách riêng và độc lập trước khi coi mình là một người Mỹ. Trong chiến tranh Việt Nam, các phóng viên khác phải viết những gì ủng hộ cuộc chiến cho chính phủ còn Peter luôn viết về những gì thật sự xảy ra, viết về cả phía bên kia chiến tuyến. Chính điều này làm ông bị nghi ngờ là một nhà báo cộng sản, luôn bị sức ép trong việc đưa tin về Niu Y-oóc và bị kiểm duyệt tin…

Trong chiến tranh I-rắc, ông đã gây chấn động thế giới bởi những phóng sự nóng bỏng, được truyền hình trực tiếp trên kênh CNN từ chiến trường Bát-đa, đồng thời ông cũng là phóng viên phương Tây đầu tiên và duy nhất phỏng vấn trùm khủng bố Ô-xa-ma Bin La-đen như lời ông kể: “Tôi có nhiều dấu mốc quan trọng trong suốt 50 năm làm tin chiến trường của mình, đó là vào tháng 3-1997, cùng với đội quay phim của CNN tôi đã phỏng vấn trùm khủng bố Ô-xa-ma Bin La-đen ở nơi ẩn nấp trên núi của ông ta ở Áp-ga-ni-xtan. Vào thời điểm đó, Bin La-đen ít được công chúng biết đến, nhưng ông ta đã bị các cơ quan tình báo quốc tế theo dõi như một người cuồng tín Hồi giáo nguy hiểm với nguồn tài chính cá nhân đáng kể. Trong bài phỏng vấn của mình, Bin La-đen tuyên bố một cuộc thánh chiến với Mỹ và hứa sẽ gây ra nhiều xung đột và thiệt hại quân đội nhằm xóa bỏ sự ảnh hưởng của phương Tây trong thế giới Hồi giáo. Vào thời gian phỏng vấn ông ta, những mối đe dọa của Bin La-đen từ những ngọn núi phía xa chỉ là lối nói hoa mĩ rỗng tuếch. Nhưng khi cuộc tấn công không tặc mà ông ta tổ chức tấn công vào Tòa nhà Thương mại thế giới ngày 11-9-2001 giết chết 3.000 người dân đã làm thay đổi trật tự thế giới".

Đi nhiều và trải nghiệm những thực tế, Peter Arnett đã giành cả cuộc đời mình cho những điều đó. Ông cũng có nhiều lần trở lại Việt Nam, đặc biệt là hành trình cùng với các sinh viên là những chuyến thăm mà ông cảm thấy rất nhiều ý nghĩa, như ông nói “đó là những chuyến thăm khép lại vòng tròn từ khi lần đầu tiên khi ông đến với tư cách là một phóng viên trong một đất nước bị chiến tranh tàn phá vào năm 1962 đến khi từ những tàn tích của một cuộc chiến tranh dài một đất nước hòa bình, độc lập xuất hiện tự hào trên chính trường quốc tế".

Với hơn 57 giải thưởng báo chí quốc tế, Peter Arnett được xem như một “huyền thoại sống” của báo chí thế giới. Đầu tháng 5 này, Peter Arnett sẽ có chuyến thăm trở lại Việt Nam – để một lần nữa bản thân ông trực tiếp cảm nhận sự hồi sinh và phát triển mạnh mẽ của một đất nước mà mình đã từng chứng kiến những đau thương mất mát.

Bài và ảnh: Vân Anh