Họ là Nguyễn Ngọc Tân, sinh năm 1931, tiểu đội trưởng liên lạc của đơn vị đánh chiếm "Ụ thằng người" ở lưng chừng đồi A1; là Ðỗ Sâm, sinh năm 1931, chiến sĩ trinh sát E 45; là Ðặng Ðức Song, sinh năm 1934, tiểu đội phó, tổ trưởng trung liên E98, "dũng sĩ đồi xanh"...

Họ còn nhiều lắm, không thể biết chính xác ai còn ai mất sau 55 năm. Nhưng 55 năm qua họ vẫn sống, thanh thản vì đã làm xong một nghĩa vụ lớn trong cuộc đời. Mỗi người trong số họ kể một câu chuyện riêng của mình, thật nhỏ, nhưng thật chân xác về một khắc, một ngày, một quãng thời gian ngắn ngủi kỳ lạ mà họ đã sống trong chiến dịch Ðiện Biên.

Có người kể về một trận xung phong, có người kể về đồng đội vừa cùng mình đi kiểm tra chiến hào, phút giây sau đã bị pháo địch bắn bay mất xác... Cũng có người không còn nhớ được gì cả. Tuổi tác và bệnh tật làm ông chỉ có thể nói: vừa cưới vợ xong thì có lệnh đi chiến dịch ngay.

167 câu chuyện, kèm theo là 167 bức chân dung tác giả của ngày hôm nay và hàng trăm bức ảnh, tư liệu về những con người ấy cùng đồng đội của họ 55 năm trước, có tên tuổi, địa chỉ, quê quán, phiên hiệu đơn vị. Tất cả tạo nên một sức nặng đáng tin cậy. Họ đã làm nên lịch sử, và lịch sử có tên tuổi rõ ràng, lịch sử không vô nhân xưng.

Cuộc hội thảo về chiến tranh Ðông Dương và 50 năm chiến thắng Ðiện Biên Phủ mà Tuệ và Huyền tham gia với tư cách phiên dịch năm năm về trước cùng những con số và những dấu hỏi vô tận mà những học giả trong và ngoài nước đặt ra đã thôi thúc họ phải làm một điều gì đó, cụ thể, thiết thực với những người anh hùng vô danh. Suốt năm năm từ ngày đó, với thời gian và ví tiền cùng mỏng lép như nhau, họ âm thầm đi, lặn lội, tìm kiếm, gặp gỡ.

Dọc ngang đất nước, họ từng khóc không biết bao nhiêu lần vì xúc động, đau đớn và cả vì bất lực. Năm năm, với hơn 200 nhân vật đã được phỏng vấn, có những người phải gặp đi gặp lại khá nhiều lần mới chịu "mở lòng". Cuối cùng, vì khuôn khổ có hạn của cuốn sách, còn lại 167 nhân vật với câu chuyện của mình.

Những người làm sách, vượt ra khỏi ý định đầy tình cảm ban đầu, đã làm nên một pho sử chân thật với nhân vật đồng thời là đồng tác giả.  (Thu Hà)

Mời bạn đón đọc.